د چاربېتې تعارف

د چار بېتې تعارف

چاربېته د پښتو شاعرۍ اولسي صنف دے او د نوم نه داسې برېښي لکه دا په

څلورو بېتو مشتمل صنف دے ولې داسې نۀ ده اول لږ د بېت په حقله سپيناوے

پکار دے ځکه چې دا به ورستو د چاربېتې په پوهنه کښې کړکېچ جوړوي په

عربۍ کښې بېت يوې مصرعې ته وائي خو په پښتو کښې دوه مصرعې چې يو شي او

شعر جوړ شي بېت ګڼلے کېږي پوهانو د چاربېتې تعريف د عربۍ د بېت په شکل

کښې کړے دے قلندر مومند د چار بېتې تعريف د عربۍ د بېت په شکل کښې کړے دے

قلندر مومند په درياب کښې د چاربېتې تعريف داسې کړے دے ، د چار بېتې په

يو بند کښې (کړه) څلور او زياتې نه زياتې شل مصرعې وي

چاربېتې په بند کښې د دريو نه تر اوو پورې مصرعې وي پردل خټک او سېف

چاربېتې يو د سر شعر وي ور پسې د دريو دريو بېتونو يا شپږو مصرعو يوه کړۍ

وي رضا همداني په خپل يومضمون کښې چاربېتې له معرا نظم سره تشبيه ورکوي

فارغ بخاري خپل يؤ تاليف کښې د چاربېتې تعريف داسې کوي

’’ چار بيته فني طور پر ايک طويل نظم هے مگر اسے نظم يا نظم کى قسم بھى

نہیں کها جا سکتا اس کا ملى وزن اور عوامى اهنگ اس کى انفراديت کا حامل

هے ۔‘‘

ترجمه:-

٫٫چاربېته په فني لحاظ يو اوږد نظم دے خو دې ته نظم يا د نظم قسم هم نه

شي وئيلے کېدے د دې مخصوص ملي وزن او عوامي اهنګ ددې د انفراديت ضامن دے

وي يو هغه چې هر بند ئي دوه بېته وي يعني څلور مصرعې وي بل هغه چې هر

بند څلور بېته يعني اتۀ مصرعې وي په اول صورت کښې ورته مجازاً چاربېته

دخلکو سندرې ،، کښې ليکي چې چاربېته هغه اولسي نظم ته وائي چې بند (کړه) ئي

د څلورو مصرعو نه کمه نۀ وي د پشتو زبان و ادب کى تاريخ په ص 89 باندې

محمد عباس مدني د پښتو چاربېته د هندۍ اله و دل سره مشابه ګڼي خو مدني خپل

سيد انصار ناصري سرحد کى موسيقى نومې مقاله کښې په ص 12 باندې دغه رائې

ښکاره کړئ ده صديق الله رښتين وائي د پښتو ژبې په اولسي ادبياتو کښې

چاربېته د فارسۍ د قصيدو هم څنګ ده

کوي ، چې د چار تورې د فارسۍ د چهار توري مخفف دے بلکې دا د پښتو د

چاردار يا چارمن نه ووتے دے چې مطلب ئي دے مالداره موړ پټ چار بېته هم د

خپلو بېتونو په حساب مړه او پټه ده ځکه ورته چاربېته وائي دا ټول

تعريفونه د چاربېتې په څه نه څه اړخ باندې رڼا اچوي خومکمل تعريف ئي يو هم

نه دے چې د چار بېتې مکمله احاطه وکړي

زماپه خيال د چاربېتې تعريف دا دے:

چاربېته د پښتو د شاعرۍ يو اولسى صنف دے دا يو اوږد نظم دے چې سر لرى د

جوړ په مقام سر سره په مخصوص انداز کښې تړلے کيږى دا د د مثنوي ، مسمط او

مستزاد نظم نه اخذ کړے شوې ده ددې کورونه دى لکه مثنوى چاربېته ، مربع

چاربېته ، مسبع چاربېته ، مثمن چاربېته ، مثمن مجاز چاربېته معشر مجاز

چاربېته ،، مستزاد چاربېته او کړه بند چاربېته هر کور ( قسم) خپل جدا

تعريف غواړى بغېر د مسبع چاربېتې نه نور په ټولو کورونو کښې د چار رول

موجود دے هم ددغې د چار د رول په سبب ورته چاربېته وائى زما بل خيال هم

دے کله چې د چاربېتې ابتدا شوې ده،په دې ټولو اقسامو کښې مربع چاربېته د

ټولو نه ساده قسم دے ددې کړۀ په څلورو مصرعو مشتمل وي اؤ په عربۍ کښې

مصرعې ته بېت وائي يعني کړه ئې د عربۍ څلور بېته لري کېدے شي چې دغه

قسم (کور) د ټولو نه اول ليکلے شوے وي اؤ د دغه قسم په وجه ئې نوم چاربېته

پرېوتے وي