نظم
د حکمت او صحت خبرې
خوشحال خان خټکد حکمت ويل به وايم مختصر
په معنی کې قيمتي لکه گوهر
په هفته کې صحبت يو ځله بايده دی
که هر څو ورباندې عشق وي زورور
د صحبت په کار کې ډېر فکر بايده دی
څورب اس شي په يوه گوزار ډنگر
داد ملا اوبه يې واړه دُر گوهر دي
که سړی يې شي له قدر نه خبر
دُر گوهر به هغه څوک لوني بې ځايه
چې په پوهه کې ابله وي گيدی خر
په ډېر رنگه دخول کېږي بهتر دا دی
چې تر تا وي ښځه لاندې ته زبر
چې دې عمر تر پنځوسو کالو تېر شي
په دخول کې ياوه ډېر مه کړه ذکر
که قوت زياتوې تل خوره شودې پۍ
چې تر دا نه دارو نشته معتبر
په مړه گېډه صحبت په شومه مه کړه
پس له خوبه يې پرې جوړ کړه په سهر
چې حاجت د غسل وشي زر و لامبه
پس له لامبو لږ څه وخوره گرم و تر
د شهوت چې ضعيفي لرې کوينه
په بادام او په پسته طايفې څر
دا څلور توکه نفاح او مبهي دي
يو چڼه، لوبيا، گازره، بل ټېپر
که د غره د مږه په تريخي ځان ککړ کړې
د جماع لذت به بيامومې بېشتر
د زړې ښځې صحبت لکه زهر
هر سړی دې ځنې وکاندي حذر
د هغې ښځې صحبت لکه دارو دی
چې يې لور نه وي
که دې لاس په بکره بر شي پرې يې مه ږده
که دې ځای شي په هغه جهان سقر
د مخ رنگ تازه کوي صحبت د بکرې
ورکوي سستي د تن درد د کمر
ترزعفرانو تر عنبرو لري ډېره
په خوراک او په بخور نفع اگر
زعفران خوره که دې د زړه تازه گي غواړې
ولې لا تر زعفرانو ښه عنبر
په تودوو اوبو چې اوړی ژمی لامبې
په دا کار کې تندرستي ده د بشر
مستکي مستکي وخوره درته وايم
چې خوراک يې په مثال دی لکه زر
که د غره د بزو په تريخي يې علاج کړې
رنځوري به دې پرې نه ږدي د بصر
که توبری له زخمه نه خېژي خرچنگ مې
باندې وتړه هاله به شي بدر
که اوبه د پيازو شهدو سره وخوري
د فاسدو وينو نه پرېږدي اثر
په خوراک د ياسمين درومي څو رنځه
ترسېری، لقوه، فالج هم درد سر
ناست و نماست دې د سړي په اعتدال وي
په ساړه په غارمه نه بويه سفر
په هغه کلي کې خونه مېشته مه کړه
چې درياب يې په جنوب په شمال غر
گرد، غبار، غارمه، چکړ هوا بد بويه
رنځ علت وبا پيدا کېږي اکثر
په څلور فصله کې ښه فصل بهار دی
تابستان سړی کم خور کاندي لاغر
ډېر زحمت په وخت د مني پيدا کېږي
لکه سل، تبه، قولنج، بلا بتر
رنځ زحمت د زمستان په فصل لږ وي
د ساړه نه ځان ساته په اور په لمر
چې په شپه له خوبه ويښ شې اوبه مه څښه
په نهاره هم اوبه لري ضرر
د چندڼو مښل خوراک دواړه بهتر دي
په بدن که يې محرور مږی بهتر
خدای دې ټوخی د سيارې د چا ونه کا
او که نه ورته دارو دي شېر خر
د مولۍ پاڼې ښې دي بېخ يې بد دی
مگر رېگ د مثانې ته دی په چر
د مولۍ په خوراک کې دي دوې گټې
بد هضمي رېگ مثانه کاندي بدر
چې د مېښو ماسته خوري زحمت به مومي
تر خواږه يې لا تروه گڼه بتر
که ماسته پۍ به خورې خو يې د بزو خوره
هم هغه چې يې چکه کړې شېرين تر
که د غوا د بزو شړومبې څښې زيان يې نشته
اشتها د سړي زياته کا په خور
که به پۍ څښې شودې پۍ خو د بزو څښه
که غوړي خورې خو غوړي خوره د بقر
د تنځري د حلوان غوښې اعلی دي
لا تر څورب مغرۍ ښې دي د کوتر
که د پيازو په خوړو شهوت زياتېږي
ولې ډېر خواړه يې زيان دی د بصر
که هزار رنگه طعام دی په جهان کې
تر ډوډۍ نه بل خواړه نشته بهتر
که يخني او ډوډۍ مومې نور څه مه خوره
چې بهتر نه دی تر دا شيرو شکر
کله کله هوږه خوره چې سود يې ډېر دی
په سفر به يې همېش خوري دانشور
څو ترشي په جهان شته واړه زحمت ده
د صفرا علاج په دې شي مقرر
که يې مومې اوړی ژمی گبينه خوره
خو په سود يې خبر مه کړه خپل پدر
خوږ او تريو انار همه واړه دارو دي
فوايد د خواږه لا دي افزون تر
په سابو کې د سووی سابه مفيد دي
ولې بويه چې محرور يې خوري کمتر
که اوبه دي د باران يا د چينې دي
د کوهي اوبه ضرر دي د بشر
ښې سړې خوږې اوبه د سړي ځان دي
ولې تود خواړه سړې اوبه ضرر
چې تودې اوبه څوک څښي غارمه وهلی
پرې نقصان د اشتها شي رنگ اصفر
تود کچړی د غوا غوړي په وخت د ژمي
تر حلوا تر سلوا زيات لري هنر
د صحرا ويلنی خوره پرې به ورکېږي
که د نس موړه لرې وکړه باور
د باغي ويلني سود، خوراک ډېر دی
په وجود کې د باد نه پرېږدي اثر
په خوراک توره بنگړه زاړه زلمي کا
که خوراک يې څوک يو کال کا مقرر
لېونی گلاب داړلي لره ښه دی
که پرهار کا د هلک په بولو تر
که نغن سره يې خورې خټکی ښه دی
په نهاره يې خوړل دي تنها شر
حرارت لره کاسني چې خدای پيدا کړه
نور دارو په خوله ياد مه کړه خشک و تر
وريته
کړي بنگ هم ورک کاندي نس خوږی
د تازه پنېر خوړل سړی فربه کا
ولې بويه چې دانا يې خوري کمتر
په کماله ځوانۍ قصد دقيفان بويه
گوناگون زحمتت ورکېږي په دا چر
څوچې ډېر طلبگار نه شې خواړه مه خوره
هر زمان په شخوند کې مه شه لکه ستور
د طبيب دارو هاله خوره چې حاذق وي
د ناقص طبيب دارو لري خطر
خوشبويي څو لگوې هومره فايده ده
تندرستي ده هم سنت د پيغمبر
د صفرا زحمت به درومي له هغه نه
چې ښه حسن وته کاندي تل نظر
د بلغم زحمت به درومي له هغه نه
چې غثيان په هره مياشت کا مکرر