د چاربيتې کورونه ولې زيات ښکارى؟

مرګے دے ګام په ګام

مړ شو بې غوره

:کړه: څومره بمونه دي ورېږي په بيګاه صبا

په چا په ما په تا

ميندې بورېږي

له ټول وطن ځنې رخصت شو امان ارمان

ډېر شو زيان د ځان

خويندې ژاړېږي

په سرو سرو تورو د ځلمو سرونه پرې ډکرې

په وينو سرې اسرې

جونه سوزېږي

کړي اپيلونه د دنيا د هر يو قام په نام

مرګے دے ګام په ګام

مړ شو بې غوره

ددې د چاربېته کېدو نه خو انکار نه شې کولے ـ ځکه چې کړه ئې د چاربېتې ټول

لوازمات پوره کوي ، که څوک دا ټپه داسې وليکي ـ

سپوږميه کړنګ وهه راخېژه

يار مې د ګلو لو کوي

ګوتې رېبينه

د ټپې نه خو دا بهر نه شوه صرف روايت په ليک کښې مات شو ـ

د قلندر مومند دا چاربېته داسې هم ليکلې کېدے شوه ـ

څومره بمونه دي ورېږي د وېت نام په بام

مرګے دے ګام په ګام مړ شو بې غوره

کړه: څومره بمونه دي ورېږي په بېګا صبا

په چا په ما په تا مېندې بورېږي

له ټول وطن ځنې رخصت شولو امان ارمان

ډېر وشو زيان د ځان خويندے ژړېږي

په سرو سرو تورو د ځلمو سرونه پرې ټکرې

په وينو سرې اسرې جونه سوزېږي

جوړ: کړي اپيلونه د دنيا د هر يو قام په نام

مرګے دے ګام په ګام مړ شو بې غوره

داسې دا مسبع چاربېته شي ـ خو د روايتي مسبع چاربېتې نه لږه بيله ـ د

روايتى مسبع اوله ، دريمه ، پنځمه مصرعه هم هم قافيه وي ـ وګورئ په مثالونو

کښې د مسبع مثال ـ

دې ته مونږ د قلندر صېب مستزاد کښې تجربه هم وئيلے شو ـ د مستزاد چاربېتې

هرې مصرعې سره لنډه شان ټکړه هم وي ـ دلته قلندر صېب دوه زياتې کړې ـ

په شاعرانو کښې د چاربېتې حليه څومره عبدالواحد ټېکه دار خرابه کړې ده

دومره يو نۀ ده کړې ـ په دې کښې هيڅ شک نشته چې په چاربېته کښې هغۀ نوي نوي

مضامين داخل کړى دي ـ خو کله نه چې حمزه بابا ټېکه دار ته بابائې چاربېته

وئيلي وو له هغې نه ورستو هغۀ ته Freehand ملاؤ شو چې هغۀ لوبې اونظم ته هم

چاربېتې ليکلي دي ـ لکه ستاري چاربېته ، فني چاربېته ، زمينداري چاربېته ،

سهري چاربېته وغېره ، چې ورستني کهول د چاربېتې اقسام وګڼل ـ د ټېکه دار

ځنې چاربېتې ښې هم دي خو په ډېرو کښې د قافيې تړل ئې بس چاربېته ګڼلې ده ـ

د چاربېتې د حسن خيال ئې نه دې ساتلے ـ هغه چاربېته چې احمد دين طالب او

عبد الله استاد د غزل نه زيات د خيال نازکي ، تشبيهات معنه آفريني پکښې

پېدا کړې وه ، ټېکه دار هغه ته ډېر نقصان رسولے دے ـ نا شائسته ژبې د

چاربېتې د جوړښت نه لا پرواهي د چاربېتې صنف د تعليم يافته شاعرانو په نظر

کښې بې قدره کړو ـ چې د چاربېتې د بابا دا حال دے د نورو به څنګه وي ـ دا د

بې ځايه القاباتو نتيجه ده ـ ګنې مونږ د چاربېتې په چوکاټ کښې ښکلي ښکلي

نظمونه ليکلي شو مثالونه ئې د زرين پرېشان ٫٫ښائست،، او د محمد علي خپلواک

٫٫افغانستان ،،دي ـ دا نظمونه دې شاعرانو دانسته د چاربېتې په چوکاټ کښې نۀ

دي ليکلي ـ بلکې زمونږ نظم د چاربېتې زېر اثر دى ـ په دې د پوره باب په شکل

بحث شوے دے ـ

د مشهورو سندر غاړو دست برد:

د الفاظو تر حده سندر غاړي اکثر د شاعرانو په کلامونو کښې رد و بدل کوي خو

کله نه کله په چوکاټ کښې هم بدلون راولي ـ مثال په طور د نوره دين اخون

چاربېته چې سردار علي ټکر په اواز کښې د ډيوه رېډيو نه نشر کېږي ـ چاربېته

داسې ده ـ

ما وليدۀ يارانو د لېلٰى په سپين جبين

خالونه درې څلور

(نيم سر به دوه ځله وئيل پرېوځي )

کړه: ما ولېده يارانو د قلزم د بادشاه لور

هر دم نوې سينګار که

پالنګ ئې اچولے دے پرون په کوټه پُور

مکېزه ګل نګار که

د پښو تر سره پورې پئيل مرجان در

چپاؤ په ګنهګار که

سوره ځي په پالکۍ کښې چا پېره ترېنه تابين

په غږ د خيال ټکور

په دې پسې دوه دوه ځله نيم سريرې اړول پکار دي ، خو ټکر داسې وائي : ما

وليدۀ يارانو د لېلا په سپين جبين

خالونه درې څلور

ما وليدۀ ي يارانو د قلزم د باشاه لور

هر دم نوې سينګار که

يعني د کړې دوه مصرعې ئې سر سره وتړلې ـ دې سره د چاربېتې شکل داسې شو ـ

هسې د چاربېتې په کړه کښې اوږدې څلور او لنډې څلور مصرعې دي ټوټل اتۀ مصرعې

چې هرې مستزاد چاربېتې وي ـ اوس چې څنګه ټکر وئيلې ده په اوله کړه کښې شپږ

مصرعې شوې او په نورو کړو کښې اتۀاتۀ مصرعې دي ـ داسې دا به هم اورېدونکي د

چاربېتې څۀ نوے کور ګڼي