شعر
د چاربيتې کورونه ولې زيات ښکارى؟
رحمان بابامرګے دے ګام په ګام
مړ شو بې غوره
:کړه: څومره بمونه دي ورېږي په بيګاه صبا
په چا په ما په تا
ميندې بورېږي
له ټول وطن ځنې رخصت شو امان ارمان
ډېر شو زيان د ځان
خويندې ژاړېږي
په سرو سرو تورو د ځلمو سرونه پرې ډکرې
په وينو سرې اسرې
جونه سوزېږي
کړي اپيلونه د دنيا د هر يو قام په نام
مرګے دے ګام په ګام
مړ شو بې غوره
ددې د چاربېته کېدو نه خو انکار نه شې کولے ـ ځکه چې کړه ئې د چاربېتې ټول
لوازمات پوره کوي ، که څوک دا ټپه داسې وليکي ـ
سپوږميه کړنګ وهه راخېژه
يار مې د ګلو لو کوي
ګوتې رېبينه
د ټپې نه خو دا بهر نه شوه صرف روايت په ليک کښې مات شو ـ
د قلندر مومند دا چاربېته داسې هم ليکلې کېدے شوه ـ
څومره بمونه دي ورېږي د وېت نام په بام
مرګے دے ګام په ګام مړ شو بې غوره
کړه: څومره بمونه دي ورېږي په بېګا صبا
په چا په ما په تا مېندې بورېږي
له ټول وطن ځنې رخصت شولو امان ارمان
ډېر وشو زيان د ځان خويندے ژړېږي
په سرو سرو تورو د ځلمو سرونه پرې ټکرې
په وينو سرې اسرې جونه سوزېږي
جوړ: کړي اپيلونه د دنيا د هر يو قام په نام
مرګے دے ګام په ګام مړ شو بې غوره
داسې دا مسبع چاربېته شي ـ خو د روايتي مسبع چاربېتې نه لږه بيله ـ د
روايتى مسبع اوله ، دريمه ، پنځمه مصرعه هم هم قافيه وي ـ وګورئ په مثالونو
کښې د مسبع مثال ـ
دې ته مونږ د قلندر صېب مستزاد کښې تجربه هم وئيلے شو ـ د مستزاد چاربېتې
هرې مصرعې سره لنډه شان ټکړه هم وي ـ دلته قلندر صېب دوه زياتې کړې ـ
په شاعرانو کښې د چاربېتې حليه څومره عبدالواحد ټېکه دار خرابه کړې ده
دومره يو نۀ ده کړې ـ په دې کښې هيڅ شک نشته چې په چاربېته کښې هغۀ نوي نوي
مضامين داخل کړى دي ـ خو کله نه چې حمزه بابا ټېکه دار ته بابائې چاربېته
وئيلي وو له هغې نه ورستو هغۀ ته Freehand ملاؤ شو چې هغۀ لوبې اونظم ته هم
چاربېتې ليکلي دي ـ لکه ستاري چاربېته ، فني چاربېته ، زمينداري چاربېته ،
سهري چاربېته وغېره ، چې ورستني کهول د چاربېتې اقسام وګڼل ـ د ټېکه دار
ځنې چاربېتې ښې هم دي خو په ډېرو کښې د قافيې تړل ئې بس چاربېته ګڼلې ده ـ
د چاربېتې د حسن خيال ئې نه دې ساتلے ـ هغه چاربېته چې احمد دين طالب او
عبد الله استاد د غزل نه زيات د خيال نازکي ، تشبيهات معنه آفريني پکښې
پېدا کړې وه ، ټېکه دار هغه ته ډېر نقصان رسولے دے ـ نا شائسته ژبې د
چاربېتې د جوړښت نه لا پرواهي د چاربېتې صنف د تعليم يافته شاعرانو په نظر
کښې بې قدره کړو ـ چې د چاربېتې د بابا دا حال دے د نورو به څنګه وي ـ دا د
بې ځايه القاباتو نتيجه ده ـ ګنې مونږ د چاربېتې په چوکاټ کښې ښکلي ښکلي
نظمونه ليکلي شو مثالونه ئې د زرين پرېشان ٫٫ښائست،، او د محمد علي خپلواک
٫٫افغانستان ،،دي ـ دا نظمونه دې شاعرانو دانسته د چاربېتې په چوکاټ کښې نۀ
دي ليکلي ـ بلکې زمونږ نظم د چاربېتې زېر اثر دى ـ په دې د پوره باب په شکل
بحث شوے دے ـ
د مشهورو سندر غاړو دست برد:
د الفاظو تر حده سندر غاړي اکثر د شاعرانو په کلامونو کښې رد و بدل کوي خو
کله نه کله په چوکاټ کښې هم بدلون راولي ـ مثال په طور د نوره دين اخون
چاربېته چې سردار علي ټکر په اواز کښې د ډيوه رېډيو نه نشر کېږي ـ چاربېته
داسې ده ـ
ما وليدۀ يارانو د لېلٰى په سپين جبين
خالونه درې څلور
(نيم سر به دوه ځله وئيل پرېوځي )
کړه: ما ولېده يارانو د قلزم د بادشاه لور
هر دم نوې سينګار که
پالنګ ئې اچولے دے پرون په کوټه پُور
مکېزه ګل نګار که
د پښو تر سره پورې پئيل مرجان در
چپاؤ په ګنهګار که
سوره ځي په پالکۍ کښې چا پېره ترېنه تابين
په غږ د خيال ټکور
په دې پسې دوه دوه ځله نيم سريرې اړول پکار دي ، خو ټکر داسې وائي : ما
وليدۀ يارانو د لېلا په سپين جبين
خالونه درې څلور
ما وليدۀ ي يارانو د قلزم د باشاه لور
هر دم نوې سينګار که
يعني د کړې دوه مصرعې ئې سر سره وتړلې ـ دې سره د چاربېتې شکل داسې شو ـ
هسې د چاربېتې په کړه کښې اوږدې څلور او لنډې څلور مصرعې دي ټوټل اتۀ مصرعې
چې هرې مستزاد چاربېتې وي ـ اوس چې څنګه ټکر وئيلې ده په اوله کړه کښې شپږ
مصرعې شوې او په نورو کړو کښې اتۀاتۀ مصرعې دي ـ داسې دا به هم اورېدونکي د
چاربېتې څۀ نوے کور ګڼي