د چاربېتې اقسام

د چار بېتې اقسام

چا هم د چار بېتې د تقسيم سنجيده کوشش نه دے کړے بلکې اکثرو شاعرانو ،

ګل استاد دا وېنا ولوستله کۀ چا ماته د چاربېتې شل اقسام وښول زۀ به ورته

دويشت اقسام وښايم ، دا صرف مبالغه ده

کول غواړي لکه دوه کړيزې ، درې کړيزې څلور کړيزې ، وغيره خو ډېرې چاربېتې

دي چې د هغو د کړو تعداد اتلس ، شل دے خو يوه چاربېته داسې هم ده چې يو سل

پنځه څلوېښت کړې لري داسې به د چار بېتې دومره اقسام شي چې يادول به نا

ممکن شي

غوټې خاورې په شفاهي ادبيات نومې کتاپ کښې چې ماخذونه ئې د خلکو سندرې او

پښتنې سندرې دي د چار بېتې تقسيم د چاربېتې د مصرعو د تعداد په حساب غوره

کوي خو د چار بېتو په اتو اقسامو کښې دوه داسې دي چې په يو کښې د مصرعو

تعداد او بل که د اجزاؤ تعداد متعين نۀ دے هغه يو قسم نه به ګڼ اقسام په

مخه راشي

بنياد بحرجوړه وي خو هغه پخپله په ص 1 د يو غزل:

ستا چې بل په لر او بر د بيلتون اور دے

بيا کابل او پېښور په لوګو تور دے

د جهان ، که د جانان که مې د ځان دے

هر يو غم د ژوند په اوګو سور دے

نظم:

له وجود ئې د ګل ځوان لوګې شه

د چمن سروې ئې ځار شه تر قامته

ځلاند مخ نه ئې سپوږمۍ هم حيا کاندي

ګورو زلفو ته ئې شپه ده ملامته

چار بېته:

د ګبين نه دې شرين د مخ عرق دے

د نباتو نه دې عدم کړه قندونه

چې ليدلے مې شاه ستا د مخ ورق دے

د زړګي پرهر مې نا اخلي پېوندونه

مثال ورکوي چې ددې درې واړو بحر په دولس سېلابونو باندې مشتمل دے له دې

خو دا صفا څرګندېږي چې د بحر په بنياد باندې د چار بېتو تقسيم نور هم ګران

کار دے ځکه اول به چار بېتې نورو اصنافو نه بيلول راځي او بيا به چار

بېته يؤ بل نه جدا کول پرېوځي ځنې خلق د اهنګ خبره کوي خو اهنک هيڅ

مضبوط بنياد نه لري کوم اصناف چې يو بحر لري هغه په يو اهنګ وئيلے کېدې

هم شي ايا چې دا هره طريقه ناقصه شوه نو بيا چار بيته څنګه تقسيمېدے شي

ددې اقسامو پژندګلو څنګه کېدې شي

مونږ څخه ددې مثال موجود دے نظم د چار بېتې نه ګڼ اقسام لري د نظم د

تقسيم بنياد جوړښت دے د مثنوي ، مربع ، مخمس ، مسدس نوم اخستو سره مونږ ته

معلوم شي چې ددې نظم جوړښت څۀ دے او دا کوم قسم دے د چار بېتې د بند

(کړې) د جوړښت په لحاظ اته قسمه چار بېته په لاس راځي علاوه د کړه بندې

نه چې د پښتو شاعرۍ خپل اولاد دے نور اووه واړه اقسام مختلفو نظمونو نه اخذ

کړےشوي دي د چار بېتو کړې له دغه نظمونو سره مشابه دي

1:مثنوي چاربېته

2:مربع چار بېته

3:مسبع چاربېته

4:مثمن چار بېته

5:مثمن مجاز چاربېته

6:معشر مجاز چار بېته

7:مستزاد چار بېته

8: کړه بنده چاربيته