د چاربېتې په څو لويو کتابونو ځلغنده نظر؟

وئيلےکېږي ـ د بګتۍ او لوبې د کړې اخري مصرعه ورسره ټل وي ـ په بګتې او

لوبه کښې دا فرق وي چې د بګتۍ د سر دواړه مصرعې هم وزن او هم قافيه وي ـ د

لوبې د سر دوئيمه مصرعه ازاده وي دا لنډه اوږده هر څنګه کېدې شي ـ بګتۍ او

لوبه دواړه يو بل ته ډېر نېزدې اصناف دي ـ

نيمکۍ :

د نيمکۍ تعريف دا دےچې سر ئې مصرعه وي او کړه ئې هم مصرعه وي ـ نيمکۍ سره

چې څومره مصرعې يا ټپې ووئيلے شي دې ته وائي چې دومره ټکۍ وختې ـ (دا د

ځېنو پوهانو وېنا ده )خو دا تعريف درست نه دے ـ د نېمکۍ سر ته سروکے وائي ،

اؤ د سروکي ډېر اقسام دي ـ په نيمکۍ کښې ډېره برخه د مېر منو ده ـ

د عبدالواحد ټېکه دار چار بېتې:

ـ څۀ خو ټېکه دار چاربېتوله نومونه ورکړل لکه زمينداري چاربېته ، ستاري

چاربېته ،د سهرې چاربېته ، فني چاربېته وغېره وغېره ـ چې ورستني کول دغه د

چاربېتې قسمونه وګڼل ـ ځکه چې حمزه بابا ورته د بابا ئے چاربېته خطاب ورکړے

دے ـ ولې حمزه د غزل بابا دے ـ غزل د جوړښت په لحاظ ساده سوده صنف دے ـ فقط

يو جوړښت لري ـ مګر د چاربېتې اتۀ کوره دي بيا په اتو کوروکښې مربع ، مثمن

، معشر مجاز او مستزاد نور کوره کي هم لري ، تر څو د مضمون افيرنې خبره ده

ټېکه دار د ژوند په هر اړخ باندې لاس اچولے دے ـ مذهب ، سياست ، غلط رسمونه

، رواجونه د طبقاتي نظام ظلم زياتے جنګ ، امن په ملک کښې د ملک نه بهر پېښه

ئي په چار بېته کښې قلم بند کړې ده ـ ولې د چاربېتې د جوړښت ښکلا ، روانۍ د

قافې ، تشبيهاتو او استکارۍ په لحاظ ټېکه دار چاربېته هغه لوخې دے چې د کار

دے، ولې ښائسته نه دے يا د ټېکه دار چاربېته د خامتا جامه ده چې بدن پرې خو

پټ وي خوشډله پډله او زېب و زينت ئي نه وي ـ په چاربېته کښې قادرالکلامي د

قاضي ګل او نوره دين اخون په برخه رسېدلې ده ـ مګر د چاربېتې حسن د احمد

دين طالب ، او عبدالله استاد څخه دے ـ

چاربېته نه ده ځکه چې د چاربېتې د تعريف شرائط نه پوره کوي ـ د چاربېتې د

کړې په حقله پوهان وائي چې دا به په څلورو مصرعو مشتمل وي ـ د څلورو نه

زياتې چې هر څومره وي کمې به نه وي ـ اوس دلته وګورئ ـ

ستا د کودالې چارۍ شمه قربان د رمبي

سونې که زار له لوره زر د دهقان د رمبي

کړه : زر و سسپار وخېژي د تير د کوندې

ښکلې موټر که لارۍ به وي د جاګيردار د کونې

دوړې د کوره تښتي چې ځي کاروان د رمبي

کړه ئي په درېو مصرعو مشتمله ده ـ دې ته مونږ نظم وئيلے شو ولې چار بېته نه

ده ـ په صفحه 23 باندې چې چاربېته ليک ده دا هم چاربېته نه ده ـ

د رزيلانو نه کۀ راشه درشه د عزت غواړې

ځان له مصيبت غواړي ورک شه بې شعوره

کړه: کم عقله موټي کښې به اور نيسي

د زمينداره لو کښې لور نيسي

سپي د شاخېله به په زور نيسي

په جوارګرو کښې چې امن د محلت غواړي

ځان مصيبت غواړي ورک شه بې شعوره

په صفحه 29 باندې فني چاربېته ده ـ

جينۍ را دو کړه په شربت کښې انګار وګوره

راشه دا سنګار وګوره ورک د پښتون نوم شو

په صفحه 56 باندې ئې په مخمس نظم باندې سر وئيلے دے ـ مخمس نظم د چاربيتې

په اهنګ کښې نۀ وئيلے کيږى ـ د کسر کړه ئې د مربع کور د چاربېتې کړه ده ـ

داسې دا يو نوے ترکيب جوړ شى ـ داسې نورو نيم لوستو شاعرانو هم د نظمونو

ابتدا د د چاربېتې په شان د سر نه کړې ده ـ خو هغوئى ورسره نظم ليکلے وى ـ

په صفحه 93 باندې چاربېته نۀ ده ـ

د انګريزى تعليم د لاسه مسلمان ورک شو

لاړو ترې قرآن ورک شو ګورى رسالې

په صفحه 121 باندې نہ چاربېته ده ـ

پير فقير به نه شي چې په شرعه برابر نۀ شي

مست په هسې جر نه شي

پير فقير به نه شي ګرځول په اوږه ښکر نه شي

چوټ د جادو ګر نه شي

غوندې شې دے ، چې ترکيب ئي خپل دے ـ کم از کم زما له نظره نه دے تېر شوے ـ

په صفحه 123 باندې چاربېته نه ده ـ

شعردرته ښائم که ئي ګورې دے په جاړو کښې

ګرځي به په شاړو کښې پاسه د بنګلو سره

يه صفحه 133باندې هم چاربېته نه ده ـ

څه شوې د اسلام ستنې سرۍ او عمارت څۀ شو

ډال د کرامت څۀ

نن به دا هم د اتلسمې پېړۍ نه مخکښې شاعرانو په شان خپلو ويونکو شاعرانو

دے نوبل طرف ته ئي خلق د چاربېتې د پېژندګلو په حقله په مغالطه کښې اچو لے

دے ـ

نه وي ـ ډار مسټېټر اهل زبان نه دے د هغه منشيان اديبان نه دي که دي هم په

چاربېته باندې پوره دسترس نۀ لري که د هغه نه غلطي کېږي دا د هغه د کار په

مقابله کښې هيڅ هم نه ده ـ دا خو مونږ له پکار وه چې د هغو نه کومې غلطۍ

شوې دي هغه مونږ لرې کړے وې ـ چې بيا بيا غلطۍ نه کېدلے ـ خو د حېرانۍ خبره

پوهانو کړې دي ـ زما بحث په چاربېته دے زه به خپله نشان دهي تر چاربېتې

پورې محدوده ساتم ـ په صفحه 33د کابل د جنګ چاربېته داسې ليک ده ـ

قادره ذوالجلاله ، بې شرکه بې مثاله

ايمان مې خطا نه کړې

فېرنګ ورک کا لہ کا بله

زاري مې نشته بله

حالانکې دا کړه بنده چار بېته ده (ابتدائي دور ) په دې ډول ليکل پکار وو ـ

لکه چې اوسني وخت کښې ليکلے کېږي ـ

قادره ذوالجلاله بې شرکه بې مثاله

ايمان مې خطا نه کړې فېرنګ ورک کړې له کابله

زاري مې نشته بله

اوس که يو عام لوستونکے هغه د ليک زوړ انداز او اوسني انداز ته وګوري دا به

بل قسم وګڼي ـ همېش خليل زمونږ ډېر لوے محقق دے ، هغه په يو ځان د يوې

اکېډمۍ نه ډېر کار کړے دے ـ هغه څنګه د عبدالواحد ټېکه دار د چاربېتو په

چاربېته را اخلي او پنځم قسم چار بېته ئي شماري ـ او جوړښت ئي داسې بيانوي

ـ

"هر بند ئي په پنځو مصرو مشتمل وي ـ دويمه او دريمه مصرعه خپلو کښې سره په

وزن قافيه برابر وي ـ هر کله چې وړمبۍ او څلورمه مصرعه خپلو کښې هم وزن او

هم قافيه وو ـ او پنځمه مصرعه ئي د وړمبۍ مصرعې تکرار وي ـ خو ورستو بندونو

کښې دا انداز بدل شي يعني وړمبۍ درې مصرعې په خپلو کښې سره د وزن په تول او

قافيه برابر وي ـ هر کله چې څلورمه مصرعه ئي د ړومبۍ مصرعې تکرار وي ـ "

دا يو مغلق بيان دے چې هيڅ مطلب ترې نۀ راوځي ـ

سر: له هنده دي راغلي په غزا پسې سفر کا

له هنده دي راغلي خو وطن ئي برېلے دے

اوس ناست دي په ملکا کښې جوړوي دارو ګولۍ

په ډ اګه ورته ناست دي تل ثناء د پاک اکبر کا

راغلي په غزا پسې سفر کا

دويم بند : په ډاګه ورته ناسدي تل ثنا که د عفور

انګرېز په ټوپۍ جمع کۀ لښکر ورته ګڼ ګور

لندن تر کلکتې تر کمپنۍ وشۀ دا مذکور

دښمن دې پېدا شوے نن دې ټينګ ورته لښکر کا

له هنده دي راغلي په غزا پسې سفر کا

لږه به صفا ووائيم چې د همېش صېب نه چاربېته هډو پېژندے شوې نه ده ـ دا

مربع چاربېته ده ـ دې قسم چاربېتې سر په دوو مصرعو مشتمل وي ـ خو دلته د

چاربېتې سر يوه مصرعه ده ـ ( په اولني دور کښې چاربېتې په نيم سر وئيلے شوې

دي ) ـ بند ئي څلور مصرعې وي ـ اولنې درې په ځان کښې هم وزن او هم قافيه او

څلورمه سر سره هم قافيه وي ـ همېش خليل صېب د تېر وتو دوه اسباب دي ـ